ناصر الدين انصارى قمى

255

اختران فقاهت ( فارسى )

« او علاوه بر فقاهت و ديگر علوم دينيه ، در علم شريف حديث و اخبار و آثار ، و معرفت احوال رجال فريقين و علم كلام ، خصوصا در مبحث امامت ، داراى مقامى عالى و كثرت احاطه و تبحر علمى بود . او مسلّم يگانه و بيگانه ، و عرب و عجم ، و عامه و خاصه بوده ، و در مدافعه از حوزهء ديانت و شريعت ، اهتمام تمام داشته و تمامى ساعات و دقايق عمر شريفش در تأليفات دينى مصروف بوده و آنى فروگذارى نداشته تا آنكه دست راست او از كثرت تحرير و كتابت عاطل شده ( و از كار افتاده ) ، و در اواخر با دست چپ مىنگاشته است » . « 1 » بدون شك ، پديد آوردن كتابهايى بزرگ مانند عبقات و استقصاء الافهام ، در گرو همت بلند مؤلف آن بوده است . او براى تهيهء مصادر كتابش به همه جا رفت ، از همه كس پرسيد و هركتابى را مطالعه كرد . او جانش را بر سر اين كتاب نهاد و عمرش را تقديم آن كرد . در اين راه ، علامه مير حامد حسين سلامتىاش را نيز فدا كرد . هنگامى كه دست راستش از كار افتاد ، با دست چپ مىنوشت ؛ هنگامى كه از نشستن و نوشتن خسته مىشد ، مىخوابيد و مىنوشت ؛ و زمانى كه از آن خسته مىشد ، بر پشت مىخوابيد ، كتاب را بر روى سينه‌اش مىنهاد ، املا مىكرد و ديگران مىنوشتند . اين كار ، عادت شب و روز علامه بود . او از جايش بلند نمىشد ، مگر براى نيازهاى ضرورى ؛ و نمىخورد و نمىخوابيد ، مگر به قدر ضرورت . مير حامد حسين از عبادات و اعمال شرعى ، فقط واجبات را به جاى مىآورد . هنگامى هم كه بيمار شد و قدرت بر نوشتن نداشت . املا مىكرد و ديگران مىنوشتند . آيت اللّه نجفى مرعشى مىفرمود : من از فرزندش ، علامه بزرگوار سيد ناصر حسين ، شنيدم كه مىگفت :

--> ( 1 ) . مدرس خيابانى ، ريحانة الادب ، ج 2 ، ص 432 .